Innovatie en Uitvoering in Actie
Fruitmuur – Den Haag
Aan de rand van tennispark Nieuw Marlot, waar het Haagse Bos overloopt in het sportpark, staat een 17e-eeuwse tuinmuur die herinnert aan de vroegere moestuinen van landgoed Marlot. Deze historische muur is recent zorgvuldig gerestaureerd, met aandacht voor materiaalbehoud en vakmanschap.
2025
Opdracht
Restauratie
Categorie
3D-laserscanning, Bouwbegeleiding & advies, Restauratie
Locatie
Den Haag
/
Een bijzondere muur in het Haagse landschap
Aan de rand van landgoed Marlot staat naast vijf andere tuinmuren een zeer zeldzame 17de-eeuwse retranchementenmuur. Deze muur is destijds net buiten de erfgrens van het huidige terrein gebouwd, waardoor hij onder de verantwoordelijkheid van de gemeente Den Haag valt. Ooit gebouwd als onderdeel van een moestuin, bood de muur beschutting en warmte voor fruitteelt en maakte zo een rijke oogst mogelijk. Door de eeuwen heen bleef hij een herkenbaar element in het landschap. Maar na decennia van weer, wind en eerdere restauraties verkeerde de muur in slechte staat. Tijd voor een zorgvuldig herstel, zodat dit monument zijn plek in het groene decor van Marlot kon behouden.
De uitdaging en onze rol
Bij een eerdere restauratie in de jaren ’70 is cementgebonden mortel gebruikt. Dat leek destijds een duurzame oplossing, maar bleek funest voor de oude bakstenen. Omdat de mortel harder was dan het oorspronkelijke materiaal, verweerden de stenen harder dan de voegen, die juist overeind bleven. Het gevolg: afbrokkelende stenen, instabiele delen en een muur die dringend onderhoud nodig had. Voor VIS Architecten lag de uitdaging in het herstellen van de muur met respect voor de historische materialen en technieken. Samen met de Gemeente Den Haag en Vink Restauratie zijn we dit traject aangegaan, met oog voor detail en de ambitie om zoveel mogelijk van het oorspronkelijke metselwerk te behouden.
De aanpak: zorgvuldig en ambachtelijk
De restauratie begon met het verwijderen van de harde voegen. Een precies werk, omdat de kwetsbare bakstenen hierdoor extra aandacht vroegen. Beschadigde stenen zijn zorgvuldig uitgezaagd en waar mogelijk hergebruikt. Vaak betekende dat: de steen omdraaien, zodat de gave achterzijde nu zichtbaar is. Waar stenen echt niet meer bruikbaar waren, zijn ze vervangen door zorgvuldig geselecteerde sloopstenen van vergelijkbare herkomst en uitstraling.
Vervolgens werd de muur zorgvuldig gereinigd, zodat vuil en aanslag verdwenen zonder de kwetsbare baksteen te beschadigen. Daarna zijn alle scheuren geïnjecteerd met kalkmortel, om de constructieve stabiliteit van de muur te herstellen en verdere verzwakking te voorkomen. Het geheel kreeg nieuw voegwerk in een zachte kalkgebonden mortel in een bijpassende geselecteerde kleur, een materiaal dat beter aansluit bij de historische baksteen en de muur weer een gezonde, duurzame basis geeft. Tot slot is de muur aan de bovenzijde afgedekt met Oudhollandse dakpannen om waterschade in de toekomst te verminderen.
Tijdens het gehele proces verzorgde Vis Architecten de directievoering en trad op als begeleider van de restauratie, van de eerste inventarisatie tot de afrondende werkzaamheden.
Het resultaat: erfgoed klaar voor de toekomst
Na maanden van zorgvuldig werk staat de fruitmuur er weer in volle glorie. De contouren zijn scherp, de bakstenen stabiel en de voegen vormen opnieuw een harmonieus geheel met het historische metselwerk. Belangrijker nog: de muur kan weer generaties mee, zonder het risico dat hij door verkeerde materialen opnieuw wordt aangetast.
Met de restauratie is niet alleen een stuk erfgoed behouden, maar ook een belangrijk element in het landschap van Marlot hersteld. De fruitmuur vertelt weer het verhaal van de rijke buitenplaatsencultuur, en doet dat op een manier die recht doet aan de geschiedenis. Voor wandelaars, fietsers en bewoners vormt de muur opnieuw een herkenningspunt én een stille herinnering aan eeuwen van zorg en vakmanschap.
Van toen naar nu
Links zijn de oude cementvoegen van de tuinmuur zichtbaar, met rechts de huidige staat van de fruitmuur na de restauratie.
Het restauratieproces
Bouwbord met Gemeente Den Haag, Vink Restauratie en VIS Architecten
Graafwerkzaamheden tijdens het vertinnen van de muur
Proefstuk reinigingsmethode
De kalkvoegen na de restauratie
