Innovatie en Uitvoering in Actie
Mauritshuis – Den Haag
Voor het Mauritshuis zijn in vier 17e-eeuwse schoorstenen gereconstrueerd, gebaseerd op tekeningen van Pieter Post. De lichtgewicht replica’s herstellen het originele silhouet en camoufleren moderne installaties.
1994
Opdracht
Bouwhistorisch onderzoek en reconstructie
Categorie
Aanbouw & Optopping, Monument, Nieuwbouw
Locatie
Den Haag
/
De schoorstenen
In opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf voerde VIS Architecten vanaf 1994 een bouwhistorisch onderzoek uit naar de oorspronkelijke dakopbouw van het Mauritshuis in Den Haag. Dit onderzoek bouwde voort op eerder werk tussen 1983 en 1987, waarin een waardestellende analyse en documentatie van de bouwfasen werden uitgevoerd. In 1995 werd specifiek gekeken naar de mogelijkheden tot reconstructie van de vier zeventiende-eeuwse schoorstenen naar ontwerp van Pieter Post en Jacob van Campen. Aanleiding hiervoor was de wens om nieuwe technische voorzieningen – zoals ventilatiekanalen – esthetisch te integreren op het dak van het Mauritshuis, waar het restauratieatelier van het museum was gevestigd. De noodzakelijke camouflering vormde zo een unieke kans om het monumentale beeld van de oorspronkelijke dakafwerking te herstellen.
De vier oorspronkelijke schoorstenen, rijk gebeeldhouwd in zandsteen, vormden een markant onderdeel van de zeventiende-eeuwse dakcompositie, samen met vier zandstenen pijnappels op de nokhoeken. Tijdens een brand in 1704 ging de kap grotendeels verloren en werd later herbouwd in een lichtere constructie. In de loop van de negentiende eeuw verdwenen de schoorstenen volledig van het dak, waarmee ook hun decoratieve functie verdween. Pas in 1935 werden nieuwe bronzen pijnappels toegevoegd, maar het karakteristieke silhouet met de schoorstenen bleef afwezig.
Onze aanpak: Bouwhistorisch onderzoek en reconstructie
VIS Architecten stelde een reconstructieplan op waarbij gekozen werd voor een lichte replica van de originele schoorstenen. Gezien het ontbreken van een onderliggende rookkanalenstructuur en de lichtere dakconstructie werd afgezien van herbouw in zandsteen. In plaats daarvan zijn de replica’s uitgevoerd in polyester met een afwerking die het uiterlijk van gefrijnd zandsteen benadert. De historische tekeningen van Pieter Post, waarin de schoorstenen meerdere malen met detaillering en maatvoering zijn weergegeven, vormden de basis voor het ontwerp.
De replica’s werden opgebouwd rond een verzinkt stalen frame om voldoende stabiliteit te garanderen, aangezien de schoorstenen blootstaan aan grote windbelastingen op het dak. In 1996 begon de productie van de elementen, waarna de plaatsing in 1997 plaatsvond. De schoorstenen zijn teruggebracht op hun oorspronkelijke posities, uitgelijnd met de pilasters in de zijgevels van het Mauritshuis. Ze zijn geschilderd in de kleurstelling van de gevelarchitectuur om visueel één geheel te vormen.
Twee van de vier replica-schoorstenen hebben, naast hun decoratieve waarde, nu ook een functioneel doel gekregen: ze herbergen de aan- en afvoerkanalen van het atelier op zolder. Zo werd de reconstructie van een historisch architectonisch element gekoppeld aan hedendaagse functionele eisen – een resultaat dat esthetiek en techniek op succesvolle wijze combineert binnen de restauratie van een nationaal rijksmonument.
Van toen naar nu
Hieronder ziet u een van de schoorstenen van het Mauritshuis, voor en na de reconstructie.
Het reconstructieproces
Doorsnede Mauritshuis
Hoekgevel tijdens de restauratie
Na de restauratie
