Innovatie en Uitvoering in Actie
Spinozahuis – Den Haag
Voor het sterfhuis van Spinoza in Den Haag voerde VIS Architecten een bouwhistorisch onderzoek en onderhoudswerkzaamheden uit, inclusief reconstructie van de 17e-eeuwse plattegrond, als fundament voor toekomstige herbestemmingsplannen.
2021
Opdracht
Bouwhistorisch onderzoek en onderhoudswerkzaamheden
Categorie
Bouwbegeleiding & advies, Bouwhistorisch onderzoek & waardestelling, Monument, Vergunningen & Subsidies
Locatie
Den Haag
/
Het sterfhuis van Spinoza
Aan de Paviljoensgracht in Den Haag staat een bescheiden woonhuis met een bijzondere geschiedenis: het sterfhuis van filosoof Benedictus de Spinoza, waar hij van 1670 tot zijn dood in 1677 woonde en werkte. Het pand werd in 1646 gebouwd in opdracht van de schilder Jan van Goyen, tijdens de zeventiende-eeuwse stadsuitbreiding van Den Haag. Hoewel het pand meerdere malen is aangepast, blijft de locatie van uitzonderlijke cultuurhistorische waarde.
Al sinds 2007 is VIS Architecten betrokken bij het onderhoud en verschillende restauratie processen van het Spinozahuis in Den Haag. Deze restauratiewerkzaamheden waren vooral gericht op de voorgevel van het huis. In 2021, echter, kreeg VIS Architecten van de Stichting Spinoza Den Haag eigenaar de opdracht om een bouwhistorisch onderzoek uit te voeren naar het gebouw en de verschillende bouwfasen die het heeft doorlopen. Het doel: inzicht verkrijgen in de historische opbouw en structuur van het huis, als basis voor toekomstige restauratieplannen en eventuele wijzigingen. Op basis van het onderzoek werd ook een plattegrond uit de 17e eeuw gereconstrueerd, die meer vertelt over de originele indeling ten tijde van Spinoza’s verblijf.
Onze aanpak: Bouwhistorisch onderzoek en onderhoudswerkzaamheden
Tijdens het onderzoek heeft VIS Architecten gebruikgemaakt van bewaarde plattegronden en historische bronnen om de bouwgeschiedenis en indeling van het pand te reconstrueren. Met behulp van een dateringskaart en detailanalyse van de verschillende bouwlagen werd de gelaagdheid van het pand inzichtelijk gemaakt. Daarbij bleek dat hoewel de structuur grotendeels 17e-eeuws is, vrijwel alle binnenmuren en raamopeningen stammen uit latere verbouwingen in de 20e eeuw.
De geschiedenis van het pand is rijk en complex: van een woonhuis tot werkplaats, van museum tot monument. Rond 1927 werd het huis – na aankoop door de stichting – gerestaureerd, waarbij onder andere kruiskozijnen in 17e-eeuwse stijl in de gevel werden geplaatst. In de jaren ’70 volgde een tweede restauratie, waarbij onder andere het achterhuis werd vervangen. Door de veranderingen door de eeuwen heen is het Spinozahuis een uitstekend voorbeeld van een historisch gebouw met meerdere tijdlagen, dat vraagt om een zorgvuldige en goed onderbouwde benadering bij eventuele toekomstige ingrepen.
Met dit bouwhistorisch onderzoek ondersteunt VIS Architecten een duurzame en verantwoorde omgang met dit unieke cultureel erfgoed. Het rapport vormt de leidraad voor een eventuele restauratie of herbestemming, waarbij het doel is om de authenticiteit en historische gelaagdheid van het pand zichtbaar en beleefbaar te houden in de toekomst.
Van toen naar nu
Het Spinozahuis, 100 jaar geleden en tegenwoordig na de restauratie en het schilderwerk door VIS Architecten.
Geschiedenis en onderhoudswerkzaamheden
De studiezaal in het Spinozahuis
Tekening van de voorgevel van het Spinozahuis uit 1928
Details van het smeedwerk
Afbeelding uit 1926
Ingang van het Spinozahuis
Detail kozijn voor de restauratie
Raamluiken voor de restauratie
Kozijnherstel aan het Spinozahuis
Kozijnherstel werkzaamheden
Het Spinozahuis na de restauratie
